Вариациялық қатар мен қисыққа құрылған модификациялық өзгергіштікті зерттеу
Мақсаты
Бір түрге жататын өсімдік жапырақтарының ұзындығын салыстыру, вариациялық қатар мен жиілік кестесін құру, вариациялық қисық салу және белгінің орташа мәнін есептеу.
Модификациялық өзгергіштік — қоршаған орта жағдайларының әсерінен генотип өзгермей, белгінің көрінісінің өзгеруі. Реакция нормасының шегін генотип анықтайды.
- Варианта (v) — өлшенетін белгінің белгілі бір мәні.
- Вариациялық қатар — өлшемдердің өсу ретімен орналасуы.
- Жиілік (p) — бір мәннің неше рет кездескені.
- Вариациялық қисық — көлденең осьте белгі мәні, тік осьте оның жиілігі көрсетілген график.
Салыстырмалы жиілік: f = p / N, мұндағы p — бір вариантаның жиілігі, N — таңдамадағы объектілердің жалпы саны. Оқулықтағы f = n / N формуласында n сол вариантаның санын білдіреді.
Қосымша есептеу — орташа ұзындық: M = Σ(v × p) / N, мұндағы N = Σp. Салыстырмалы жиілік пен орташа ұзындық — екі бөлек көрсеткіш.
Бұл жұмыс таңдалған үлгідегі өлшемдердің таралуын сипаттайды. Бір вариациялық қисықтың өзі айырмашылықтың тек орта әсерінен туғанын дәлелдемейді. Ол үшін генетикалық ерекшеліктерді, жапырақ жасын және өсу жағдайларын ескеріп, салыстырмалы тәжірибе қажет. Шағын таңдама міндетті түрде симметриялы қисық бермейді.
Оқулықтағы 8-зертханалық жұмыс негізінде: «Биология, 10-сынып», 2-бөлім, 37-бет. Оқулықта үрмебұршақ тұқымы (20–30 дана), оқушылардың бойы (шамамен 10–25 адам) және жапырақ (20 дана) ұсынылған. Бұл интерактивте жапырақпен орындалатын нұсқа берілген. Оқулықта дайын сандық деректер жоқ; төмендегі модель оқу үшін құрастырылған.
Құралдар және жұмыс реті
Зерттеу материалы
- Бір түрдің 20 жапырағы (мысалы, емен, терек немесе шие); жапырақ тақтасының ұзындығын сағақсыз өлшеңіз.
- Миллиметрлік сызғыш, жазба дәптері немесе осы беттегі деректер өрісі.
- Виртуалды режимде: нөмірленген модельдік жапырақтар және сантиметрлік шкала.
- Әр объектіні бір рет өлшеп, ұзындығын сантиметрмен жазыңыз.
- Өлшемдерді өсу ретімен орналастырыңыз.
- Әр вариантаның жиілігін санап, Σp = N екенін тексеріңіз. Салыстырмалы жиілікті f = p / N арқылы есептеңіз.
- Жиілік кестесі бойынша қисық құрып, ең жоғары нүктесін анықтаңыз. Қосымша M = Σ(v × p) / N формуласымен орташа ұзындықты табыңыз.
- Таңдаманың өзгеру ауқымын және зерттеу шектеулерін сипаттаңыз.
Жапырақтан вариациялық қисыққа
Жапырақты таңдаңыз, өлшеңіз және нәтижесін журналға жазыңыз.
1. Объектіні таңдаңыз
Өлшенгені: 0
Өлшеу орны
Жапырақ таңдалмады
Өлшенген жапырақ ✓ белгісімен көрсетіледі. Бір объектіні қайта есепке алуға болмайды.
1. Өлшемдеріңізді енгізіңіз
Оқулықтағы нұсқа үшін бір түрдің 20 жапырағын бірдей әдіспен өлшеңіз. Әр сан — жеке объектінің ұзындығы. Бірдей ұзындықтар қайталануы мүмкін. Кеңейтілген режимде таңдама көлемін өзгертуге болады.
Ондық бөлшекті үтірмен немесе нүктемен жаза аласыз: 7,5 және 7.5. Деректер осы бетте ғана өңделеді.
Өлшеу журналы
Дерек көзі: оқу моделі.
Әзірге жазба жоқ.
2. Өсу ретімен орналасқан өлшемдер
Қайталанатын мәндер сақталған: әр сан жеке өлшенген объектіні білдіреді.
3. Жиілік кестесі және вариациялық қисық
| v, ұзындық (см) | p, жиілік (дана) | f = p / N | v × p (см) |
|---|---|---|---|
| Барлығы | Σf = 1 |
f — өлшемсіз үлес. Кестеде төрт ондық таңбаға дейін дөңгелектенеді; дәл жиіліктердің қосындысы 1-ге тең.
↔ Барлық нүктені көру үшін графикті көлденең жылжытыңыз.
Өз деректеріңіз бойынша қорытынды
Вариациялық қатар мен қисық осы таңдамадағы белгінің таралуын көрсетеді. Жиілік — себептің дәлелі емес: модификациялық өзгергіштікті анықтау үшін орта жағдайлары мен генетикалық ерекшеліктер туралы қосымша мәлімет қажет.
Талдау сұрақтары
- Қай ұзындық жиі кездесті? Ең аз және ең көп мәннің айырмасы қандай?
- Жапырақтың орны, жасы, жарық және ылғал өлшемге қалай ықпал етуі мүмкін?
- Таңдаманы ұлғайтсаңыз, орташа мән мен қисық пішіні өзгеруі мүмкін бе?